Golygfa o Gymru Wledig

2008-12-07T11:00:00.000-08:00

Peter Hain.

Mae Peter Hain wedi bod ar ein sginiau teledu trwy'r penwythnos. Rhaid i mi ddweud yn syth, dow'n i ddim yn meddwl bod e'n euog o wneud dim byd ond camgymeriad. Dydw i ddim yn meddwl bod e'n dyn anhonest o gwbl. Felly, dw i'n falch iawn i glywed na fydd Gwasanaeth Erlyn y Goron yn gymryd camau yn ei erbyn mewn cysylltiad y roddion ariannol yn ei ymgyrch i ddod yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Lafur, yn lle John Prescott. Dw i'n siwr roedd y misoedd diwetha wedi bod yn amser annodd iawn i Peter a'i teulu, yn enwedig Liz, ei wraig.

Ond rhiad i ni cofio hefyd, roedd problemau mawr mewn y ffordd roedd ei ymgyrch yn gofrestru y roddion. Rhaid i ni cofio yr unig rheswm penderfynnodd y Gwasanaeth Erlyn y Goron i beidio cymryd camau yn erbyn unrhwyn yn 'tim Peter'. Roedd y galanastra mor ddrwg i wneud yn amhosib i ffindio allan gyda phwy oedd y cyfrifoldeb. Yn fy marn i bod rhaid i Peter cymryd rhan o'r cyfrifoldeb am beth digwyddodd.

Mae pobl yn y 'Bubble' yn y Bae Gaerdydd yn son nawr am Peter yn dychwelyd i'r Cabinet. Dw i ddim yn disgwyl hwn yn digwydd yn fuan. Ond wrth gwrs, mae'n posib bydd y Speaker yn San steffan yn ymddiswyddo, a bod yn posib bydd Paul Murphy cymryd ei lle. Does na ddim Aelod Seneddol Lafur arall yn sefyll allan. Hey presto! Peter Hain yn ol mewn Cabinet. Ac hefyd, os bydd e'n posib i'r Arglwdd Mandelson o Foy dod yn ol, budd popeth yn posib.

2008-12-06T10:53:00.000-08:00

Ffindio Modrwyau.

Clywais i gyfweliad neis ar y radio ddoe - 5 Live dw i'n credu. Ac mae'r stori ar y wefan yma. Carys Williams o Gorwen oedd seren. Collodd hi ei modrwy tri deg a phump blwyddyn yn ol. Cafodd hi y modryw fel anrheg ar ei phenblwydd pan roedd hi'n un ar bumtheg oed. Collodd y modrwy pan roedd hi yng Nghapel Moriah. Cwympodd ar y llawr a ddiflannodd trwy crac rhwng y bwrddaullawr. Ond nawr, bod Capel yn cael ei tynnu lawr. Ffindiodd y gweithwyr y modrwy ar ol chwilio am awr - ar ol i Carys yn gofyn. Roedd hi'n diolchgar dros ben, ac dwedodd hi ar 5 Live, bydd hi'n byth yn tynnu modrwy wrth ei fys eto.

Dw i'n teimlo dipyn o gydymdeimlad gyda Carys Williams. Mae wraig fi wedi colli ei modrwy priodas dwywaith. Amser maith yn ol, dw i'n cofio dod adre o'r fferm i ffindio hi'n crio. Roedd hi'n wedi colli modrwy. Gofynnais i beth roedd hi'n wedi bod yn wnead ac es i trwy popeth yn gofalus. Roedd hi'n wedi bod yn plannu Wallflowers a chloddias i bob un ohonnon nhw i fynnu. Ffindiais i y modrwy yn y daear, o dan un o'r Wallflowers.

Ac hefyd, collais Mrs D ei modrwy ar y traeth yn New Quay yng Ngheredigion. Roedd hi'n gwybod ble chollais, ond doedden ni ddim yn gallu ffindio yn y tywod. Ond spottiais i dyn gyda metal detector yn gweithio y traeth. Gofynnais iddo fe helpu, ac ar ol ffindio pethau amrwyiol arall, ffindiodd e y modrwy. Mae Mrs D wedi bod mwy gofalus erbyn hynny. Gobeithio bydd Carys Williams mwy gofalus hefyd.

2008-10-27T14:05:00.000-07:00

Lansiad yn Llantrisant heddiw.

Roedd fel bod ar y set Con Passionate, gyda Carys Wyn cymryd rol Sian Cothi. Roedd Cor Meibion Mynyddislwyn mewn hwyl dda heddiw, yn canu 'Fly me to the Moon', 'My Way', 'Raise me up' a 'Rhythem of Life'. Dyweddais i wrth Carys, "ydi antics y Cor ar Con Passionate yn realistig?" Roedd rhai o'r canwyr yn gwenu, a gwenodd Carys hefyd. Gofynnais i "Pwy ydi'r deintydd?"

Roedd y Cor Meibion yn Llantrisant heddiw, cymryd rhan mewn lansiad 'Scrinio Coluddion Cymru'. Roedd ITV, BBC A S4/C a'r Western Mail yna hefyd. Swydd fi oedd siarad am 'Patient's Perspective'. Dw i wedi cwyno o'r blaen bod y rhaglen i scrinio yn rhedyg tu ol rhaglenni yn Lloegr ac Yr Alban, ond heddiw oedd diwrnod i ddathlu y rhaglen scrinio dechrau yng Nghymru. Bydd 'Home Test Kits' yn cael ei postio allan nawr i menywod a dynion rhwng 60-69 oed. Dyma'r clip aeth allan ar BBC heno. http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/7691719.stm

2008-10-26T14:47:00.000-07:00

Scrinio Coluddion Cymru.

Yfori, dw i'n mynd lawr i Lantrisant i gymryd rhan mewn lansiad Scrinio Coluddion Cymru. Dw i wedi bod cefnogwr mawr am weld rhaglen scrinio dros Cymru ers diodde o'r clefyd yn 2002. Roedd diagnosis gynnar yr unig rheswm dw i'n yma heddiw.

Mae r cannoedd o bobl yn cerdded o gwmpas Gymru heddiw gyda chwydd yn datblygu mewn eu chyrff, a dydyn nhw'n gwybod dim byd amdanyn. Bydden nhw gwybod dim byd tan bydd y chwydd yn bygythiad i eu bywydau. Mae'r Cancr y Coluddion y lladdwr trydydd mwya yng Nghumru, ac un rheswm ydi pobl anwybyddu'r arwyddion.

Bydd bron dwy gant mil o test kits yn mynd allan i merched a dynion rhwng 60-69 oed trwy'r wythnos. Bydd hwn y tro cynta i dynion gael cyfle i gyfranogi mewn rhaglen scrinio. Gobeithio bydden nhw'n fodlon.

2008-10-20T14:13:00.000-07:00

Bryn Terfyl - Patron YDCW.

Cyfweliad ar Radio Cymru heddiw. Dw i'n hoffi siarad a Gareth Glyn ar Post Prynhawn. Dim ffys o gwbl. Stopio ar ochr y ffordd, a gwneud cyfweliad ar fy ffon symudol. Pwnc y prynhawn 'ma oedd Bryn Terfyl yn dod 'patron' Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig. Dw i'n Llywydd yr elysen ar hyn o bryd, a dyn ni i gyd yn falch iawn i gael Bryn Terfyl fel 'patron'. Mae pawb dros y byd yn nabod Bryn Terfyl, a gobeithio bydd mwy ohonnyn nhw yn gwybod am yr Ymgyrch yn y dyfodol.

Penwythnos diwetha, roedd yr Ymgyrch yn dathlu penblwydd wyth deg oed ym Mhortmeirion. Roedd Bryn a Lesley Terfyl yna, a Derec Llwyd Morgan, Yr Arglwydd Dafydd Elis Thomas a Mair, a Sian Lloyd a Jonathon hefyd. Ac rhwle yn y torf oedd canwr enwog arall o Wynnedd, Dafydd Iwan. Dw i'n hoffi clywed Dafydd canu ar fy CD player yn fy nhgar. Beth bynnag, gobeithio bydd yr Ymgyrch yn llwddiannus ymhen wyth deg blwydd arall.

2008-10-06T14:06:00.000-07:00

Adroddiad Yr Argwydd Roberts o Gonwy.

Mis Mawrth, eleni, cyhoeddodd David Cameron bydd Yr Argwydd Roberts yn mynd i baratoi adroddiad i amlinelli polici y Geidwadwyr tuag at datganoli. Rown i'n disgwyl clywed rhywbeth am yr argymellion ym Mis Gorfennaf. Ond erbyn hun, dy ni wedi clywed dim byd. Ond heddiw, mae Betsan Powys wedi hawlio bod hi'n wedi dysgu rhywbeth. Ar ei blog, mae hi'n son am ugain mil gair yn yr adroddiad, ac mae hi'n rhagweld argymell i gynnal 'Un comisiwn arall'. Wel, dw i wedi clywed dim byd.

Ond mae cwestiwnau wedi newid ar ol sylwadau Peter Hain ar y Politics Show, Dydd Sul. Does neb yn disgwyl refferendwm cyn 2011 nawr. Posib, na fydd refferendwm yn cael ei cynnal cyn 2020. Dyna beth oedd Peter Hain yn dweud ddoe. Ac wrth gwrs, does dim pwynt cynnal un heb bod yn siwr bydd mwyafrif o bleidleiswyr yn mynd i gefnogi pwerau llawn i'r Cynulliad. Y ffordd ymlaen nawr ydy sicrhau bydd y system presennol yn weithio. Yn fy marn fi, os bydd ACau ac ASau yn gweithio'n galed i drosglwddo pwer i'r Cynulliad trwy'r LCOs (Legislative Competence Orders) mae'n posib gweld Senedd gyda pwerau llawn yng Nghaerdydd mewn llai na degawd.

Blwddyn yn ol, rown i isso gweld refferendwm. Ond mae momemtwm wedi mynd - oherwydd bod Clymblaid sy'n rhedeg Llywodraeth y Cynulliad wedi bod yn didderio ac yn wobblio. Nawr, dw i isso gweld pwerau llawn mewn maesydd sy wedi cael ei datganoli yn trosglwddo trwy ffordd arall. Bydd diddoral gweld beth sydd yn adroddiad Roberts ar awgrymiad hwn!

2008-10-05T14:30:00.000-07:00

Barn Peter Hain.

Dw i wedi penderfynu dechrau bloggio yn y Gymraeg eto. Ond bod un problem mawr. Does neb ar gael i gywiro fy nghramadeg, a neb i helpu fi gyda fy sillafu. Piedwch chwerthin. Yn siwr, bydd sawl camcymeriadau, ond yr unig fordd i ddysgu ydy defnyddio. 'Defnyddio neu Colli' ydy'r motto fi.

Roedd Peter Hain ar y 'Politics Show' ar BBC1 heddiw, ac roedd yr hyn a ddwedodd yn diddorol iawn. Dydy e ddim isso gweld referendwm ar drosglwddo pwerau llawn i'r Cynulliad am dros degawd. Dwedodd e bod mwyafrif aelodau Plaid Lafur yr erbyn yr addewid sydd mewn y Cytundeb 'One Wales' i gynnal referendwm cyn 2011 - ACau, ASau ac aelodau cyffredin. Mae'n amlwg nawr, does dim posibilrywdd gael referendwm cyn yr Etholiad Y Cynulliad nesa. Mae'n edrych dipyn fel roedd dim bwriad gyda Lafur i gynnal referendwm pan oedd Plaid Cymru a Lafur yn creu Y Glymblaid. Cofiwch - roedd Peter Hain yn rhan o'r trafodaethau ar y pryd. Beth bod y popl a chefnogodd Y Glymblaid yn meddwl ar ol clywed Peter heddiw. Bydd dim syndod i fi os bydd cyfarfod bach rhwng Rhodri Morgan ac arwainydd newydd y Lib Dems yn fuan yn y Blwyddyn Newydd.

Cwestiwn pwysica' nawr ydy "Beth ydy'r ffordd gorau ymlaen i bobl fel fi sy isso gweld Cynulliad gyda pwerau llawn". Bydda i'n bloggio ar y mater hwn y tro nesa.

2007-09-18T14:03:00.000-07:00

Penblwydd degfed datganoli

Mae pawb wedi bod yn dathlu penblwydd degfed datganoli heddiw, a dw i wedi bod yn cofio yr hyn rown i'n gwneud ar y daunawfed o Fedi 1997. Rown i yn y cyfrif swyddogol y refferendwm yn Llandrindod Wells. Roedd deg ohonyn ni yn erbyn datgonoli yna, a deg arall o blaid, i sicrhau bod dim byd allan o ei le yn y cyfrif.

I ddechrau, yn fuan ar ol dechrau cyfrif y blaidleisiau, roedden ni i gyd yn disgwyl y refferendwm dweud Na. Ond ar ol awr, roedden ni'n rhagweld buddigoliaeth i gefnogwyr datganoli. Roedden nhw'n dechrau gwenu. Awr arall, ac roedden nhw'n disgwyl colli eto. Pedwar o'r gloch yn y bore a ddaeth canlyniad o Gaerfyrddin. Stoppiodd cefnogwyr datganoli yn crio a dechrauon nhw'n dawnsio a ddathlu. Roedd llawer o hapusrwydd yn Llandrindod.

Rowddwn i yr un o'r ochr yn erbyn datganoli yna. Roedd y naw arall wedi mynd adref, meddwl roedd ein ochr wedi ennill. Tipyn o sioc yn y bore! Penderynnais i ymuno y dathliadau. Roedd Gwilym Fychan wedi dweud wrtho fi cyn y cyfrif roedd e'n credu rown i'n cefnogwr cyfrinachol. Dw i ddim eisiau dweud dim byd am hwn - hyd yn oed heddiw. Ond rhaid i mi dweud, mwynhauais i y dathliadau.

Pan roeddwn i gyrru adref, penderfynnais i bydd datganoli y dyfodol yng Nghymru. Penderfynnais i hefyd bydd rhaid i'r Cynulliad newydd gael pwerau llawn i weithio yn effaithiol. Dw i ddim wedi newydd fy meddwl am hwn erbyn heddiw. Heb pwerau llawn dw i ddim yn credu bod y Cynulliad yn gweithio mor dda a dw i eisiau. Gobeithio bydd polisi i gynnal refferendwm i sefydlu Senedd fel yr un sy yn Yr Alban yn ein maniffesto i'r Etholiad Cyffredinol nesaf. Gawn ni weld.

2007-09-13T14:06:00.000-07:00

Yr Arglwydd Elfyn

Wel, down i ddim yn disgwyl clywed Elfyn Llwyd galw am Plaid Cymru newid polisi o ran anfon aelodau ei blaid i'r Ty'r Arglwyddi. Ond mae llawer o bethau wedi newid. Er enghraifft, mae Plaid Cymru wedi neidio mewn gwely gyda Lafur. Roedd hwn sioc i fi. (Beth bydd y pleidleiswyr yng Ngheredigion yn meddwl am hwn?) Ond wrth gwrs mae Elfyn tipyn hynach nawr. Mae'r 'ermine' yn edrych yn atyniadol. Mae'r feinciau yn edrych yn cyffyrddus. Bydd dim rhaid mynd allan chwilio am bleidlaisiau yn y dyfodol i gario ymlaen fel aelod clwb gorau yn y byd. Pob lwc Elfyn. Gobeithio byddet ti'n ennill dy freuddwyd. Rwyt ti'n headdu dipyn mwy amser i ymlacio. Gobeithio bydd aelodau dy blain yn edrych ar pethau trwy yr un llygaid a ti.

2007-07-13T07:35:00.000-07:00

Yr Argwydd Roberts o Gonwy.

O'r diwedd, dw i wedi cael amser i sgifennu at yr Arglwydd Roberts o Gonwy heddiw, yn diolch iddo fe am y cyfraniad enfawr mae e wedi gwneud i Gymru ar Blaid Geidwadol dros y blynyddoedd. Safodd Wyn Roberts i lawr o'r wleidyddiaeth flaengar wythnos diwetha, pan ymddeolodd e o'r sefyllfa fel ein Llefarydd Swyddogol ar Meterion Cymrieg yn y Ty Arglwddi.

Rowddwn i wedi gweithio gyda Wyn dros y degawdau. Dw i'n gwerthfawrogi pa mor ddoeth oedd yr hen gwdihw. Yn amyl, roedd rhai o'i sylwadau yn unigryw ac yn annodd i ddeall. roedd rhaid i nabod e'n dda i wybod yr hyn oedd e'n dweud, weithiau! Ond mewn cyfeliad gyda Teili Griffiths ar S4C wythnos diwetha roedd Wyn yn siarad angyfredin yn glir, pan oedd e'n disgrifio gweidyddion a ddaeth yn amlwg yn y Blaid Geidwadol yn y nawdegau. Doedd e ddim yn hoff iawn o'u hunanoldeb a obsessiwn gyda dringo y polyn llithrig.

Os bydd Toris ifanc yn ofyn wrtha fi, pwy ydi siampl gorau iddyn nhw eu dilyn yn y byd gwleidyddol, dw i'n dweud Yr Arglwdd Roberts o Gonwy bob tro.

2007-07-02T13:58:00.000-07:00

Pwy eisiau Deddf Iaith Newydd

Mae'n ymddangos bod gwleidyddion yng Nghymru i gyd eisiau gweld Deddf Iaith Newydd. Ond, yn ol pol piniwn BBC Cymru, dydy'r mwyafrif pobl Cymru ddim o blaid Deddf Newydd. Roedd dros 63% yn dweud na ddylai sefyllfa presenol newid.

Ond, wrh gwrs, mae'n dibynnu sut oedd y cwestiwn cael ei ofyn. Dwedodd Hywel Griffiths, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith, nad oedd y pol piniwn yn syndod iddo fe, oherwydd roedd y cwestiwn son am 'orfodi'. Basai'n disgwyl canlyniadau wahanol tasai cwestiwn cael ei aralleirio i gynnwys termau mwy cadarnhaol fel "Ydych chi'n cefnogi Deddf Iaith a fyddai'n sicrhau fod gwasanaethau yn cael eu darparu yn ddwyieithog". Neu "Ydych chi'n cefnogi Deddf Iaith fyddai'n rhoi hawliau llawn i bobl dderbyn gwasanaethau yn ddwyieithog". Tasai cwestiwnau cael eu gofyn fel hyn, mae Hywel yn disgwyl mwyafrif o blaid. Dw i'n cytuno a fe.

Dros y blynyddoedd diweddar, dw i wedi clywed lot o son am Deddf Iaith Newydd - ond dim lot o fanylion am beth bydd gwleidyddion eisiau gweld yn y Deddf. Wel, does dim pwynt gael Deddf newydd heb newid. Yn personol, dw i eisiau gweld cyfrifoldeb ar cwmniau mwya darparu gwasanaethau yn ddwyieithog.

2007-06-28T13:00:00.000-07:00

Elin Jones - Merch Fantastic

Dw i'n falch iawn gweld roedd Elin Jones yn dal cefnogi y Glymblaid 'enfys' i'r diwedd. Pan roedd ei harweinydd, a chyd-aelodau yn 'botlo allan', ac yn rhedeg 'nol i Lafur, roedd Elin (a Gareth a Janet R a Dai) yn sefyll allan galw am yr enfys.

Y rheswm dw i'n mor falch gweld agwedd Elin ydy'r profiad gweithio gyda hi dros y dau Cynulliad cynta. Dros y tair blynedd diwetha, rown i a Brynle, Mick Bates o'r Lib Dems ac Elin yn gweithio fel glymblaid 'enfys' yn y Pwllgor Ymgylchedd, Cynllunio a Chefngwlad. Roedd e'n gweithio'n dda. Sawl gwaith, roedden ni'n gorfodi y Gweinidog ail feddwl. Dyna rheswm dw i'n credur oedd Elin, Mick a Brynle mor awyddus i weld Tories, Lib Dems a Phlaid Cymru yn creu llywodraeth. Ond roedd ei Phlaid ddim barod i wrando. Drieni.

2007-06-27T13:38:00.000-07:00

Diwedd y ffordd i'r Glymblaid Enfys?

Dw i'n teimlo'n drist iawn wrth yscrifennu'r blog yma heddiw. Ond rhaid i mi gyfadde, mae'n edrych fel bod breuddwyd i gael glymblaid 'enfys' rhwng y Tories, Plaid Cymru ar Lib Dems yn y Cynulliad wedi dod i'r ddiwedd y ffordd. Wrth gwrs, bod posibilrwydd bydd aelodau cyfredinol un o'r ddau blaid yn wrthod cefnogi yr hyn mae Rhodri Morgan a Ieuan Wyn Jones wedi cytuno - ond dw i'n disgwyl bydd pwysau mawr arnyn nhw i dderbyn y cynllun yn eu cyfarfodydd ym Mis Gorffennaf.

Mae pawb sy'n darllen fy mlog yn gwybod rown i am gytundeb rhwng Plaid Cymru a ni. Dw i'n dal i gredu bydd rhaid i ni weithio gyda Phlaid Cymru os dy'n ni eisiau bod yn rhan o'r llywodraeth yng Nhymru. Dyna rheswm dw i ddim gallu gweld sens o gwbl yn beirniadu nhw'n ormodol. Rown i'n falch iawn gweld Nick Bourne yn cymryd yr un lein heddiw, ar ol iddo fe clywed y cyhoeddiad gan Plaid Cymru.

Ond rhaid i mi ddweud roedd ymateb Mike German, ar ran y Lib Dems yn hollol chwerthinllyd. Dwedodd Mike, bod bob blaid yn y Cynulliad wedi colli ymddiried ym Mlaid Cymru. Y gwir ydy, bod y plaidiau i gyd wedi colli ymddiried yn y Lib Dems. Dyna'r prif reswm dydy'r glymblaid enfys ddim wedi ennill y dydd.

Wrth gwrs, dydy pethau ddim wedi gorffen. Dydy'r ferch ddew ddim wedi canu eto - fel mae'n dweud yn Saesneg. Os bydd cynhadledd Llafur yn gwrthod y cytundeb, bydd posibilrwydd gweld glymblaid Lib/Lab yn codi allan o'r bedd. Oh dear. Plis, Arglwydd.

2007-06-25T08:56:00.000-07:00

Sir Drefaldwyn yn Llundain

Es i allan ddoe i Gyfarfod Blynyddol Cymdeithas Sir Drefaldwyn yn Llundain. Cynhalwyd y cyfarfod yn Gregynog, ger Tregynon yn yr hen sir. Roedd llawer o hen gyfeillion yna - fel TAV Evans a yr Argwydd Hooson a'i wraig. Ac roedd Llywydd y Cymdeithas, Sioned Bowen yna hefyd.

Mae llawer o bobl yn nabod Sioned o'i gwaith yn y byd addysg. Ac mae pawb yn y byd Cymreig yn cofio ei mam hefyd. Ei henw hi oedd Sioned Penllan. Ond y tro cynta i mi gwrdd a hi, Mrs Jones o Trenewydd oedd hi. Yn y saithdegau pan oedd fy nghwraig yn mynd i wersi Gymraeg gyda hi, doedd gen i ddim diddordeb mewn dysgu'r Iaith. Dw i ddim yn siwr pam. Efallai, roeddwn i'n rhy brysur ar y pryd - yn gwneud arian. Dysgais i'r Iaith ar ol dod yn Aelod o'r Cynulliad - wyth blynedd yn ol.

Roedd yr Arglwdd Hooson yn Aelod Seneddol dda iawn pan oedd e'n cynrychioli Sir Drefaldwyn yn San Steffan. Dw i ddim yn siwr beth mae e yn ei feddwl ar ol clywed fy mod i wedi dweud fy mod i eisiau ei ddilyn. Ni dywedodd e na finnau un gair am hyn yn ystod ein sgwrs ddoe.

2007-06-24T13:55:00.000-07:00

Oes dyfodol i'r Glymblaid 'Enfys'

Mae pawb gyda diddordeb mewn gwleidyddieath Cymreig yn gwybod am fy nghefnogaeth i'r Glymblaid 'Enfys' i redeg Y Cynulliad dros y pedair mlynnedd nesa. Ond fel llawer o bobl eraill, erbyn hyn dw i wedi cael digon o procrastineiddio. Pan oeddwn i'n gwilio ar y Politics Show heddiw, rown i'n gallu weld posibilrwydd bod y cyfle i greu 'enfys' wedi mynd. Yr hyn sy'n achosi problem ydy Ieuan Wyn Jones. Dydy e ddim yn gallu gwneud penderfyniad. Mae e'n dal bod rhy 'wobbly'. ac mae rhai o wleidyddion wedi colli patience.

Ar y Politics Show heddiw oedd Lembit Opik, Arweinydd y Democratiad Rhydfrydol yng Nghymru. Roedd e'n son am drafodaethau anformal rhwng Mike German a Rhodri Morgan sy wedi digwydd yn barod. Dwedodd e roedd e wedi bod mewn cysylltiad gyda Mike cyn mynd ar y rhaglen. Dwededd e mae e'n mewn cysylltiad gyda Mike bob dydd. Mae e'n gwybod beth sy'n digwydd ty ol y lleni. Dyna beth mae e'n dweud, beth bynnag.

Dw i wedi postio ar fy mlog Saesneg stori bach (allegory bel droed) am y sefyllfa hwn - a beth dw i'n meddwl am y ffordd mae Plaid Cymru yn behafio. 'Dw i - a mwyafrif o 'r ASau yn Y Cynulliad isso gweld Ieuan Wyn Jones fel Prif Weinidog. Mae'r gol yn agor. Mae'r Toris i gyd eisiau gweld e'n scorio gol - gol mawr ar rhan Plaid Cymru . Ond mae e'n dal yn wobblio. Ydy cyfle wedi mynd? Dyna'r cwestiwn.

2007-06-03T13:49:00.000-07:00

Sgwrs bach yn Ponterwyd.

Wythnos diwetha, pan roedden ni'n mynd adre' o Aberystwyth, stoppiais yn y garej ym Mhonterwyd i brynu petrol. Roedd car arall yna hefyd. Roedd y gyrrwr yn merch od iawn. Roedd hi'n eistedd yn ei char darllen map 'upside down'. Roedd ei gwallt bob lliw mewn enfys ac reodd hi'n edrych fel rhywun sy wedi bod ar cyffuriau. Ond roedd hi'n pert hefyd.

Windiodd hi ffenestr ei char i lawr a gofynnodd "Is this Ponterwood?" Roedd gwen cyfeillgar ar ei wyneb. "Ble wyt ti'n mynd", gofynnais i. "Essex" roedd ei ateb. Dywedais i "Syth ymlaen i'r cylchdro yn Llangurig, a throi i'r chwith. Wedyn, syth ymlaen i Essex".

Dw i ddim yn gwybod beth digwyddodd ar ol hynny.

2007-04-14T13:51:00.000-07:00

Cymuned siarad sens

Bethefnos yn ol, ces i ebost oddi wrth Aran Jones, Prif weithredwr y grwp, Cymuned. Dw i'n cofio Aran. Roedd y dau ohonnon ni mewn rownd terfynol, Cystadleaeth Dysgwr y Flwyddyn pan oedd yr Eisteddfod ym Meifod. Yn anffodfus, aeth y titl i rwyn arall.

Mae lot o amser gyda fi i'r grwp Cymuned. Dw i'n cofio siarad mewn gyfarfod y grwp pan roedd e'n dechrau cangen newydd yn Glantwymen, ger Machynlleth. Roedd yn dadleol i Tori siarad i'r Cymuned pum mlynnedd yn ol. Dw i ddim wedi ymuno Cymuned fy hun - ond row'n hapus iawn i dderbyn yr ebost.

Yr hyn sy'n poeni Cymuned ydi amhawster mae bobl ifanc yn ffindio prynu tai yng Nghymru wledig - rhwybeth sy'n poeni fi hefyd. Tua phump ar hugain mlynnedd yn ol, roeddwn i'n cadeirio Awdurdod Cynllunio Lleol, Sir Drefaldwyn am chwe mlynnedd. Roedd y un problem o flaen yr Awrdurdod yn yr wythdegau. Dechrauon ni 'Local Needs Settlements' tu allan o'r trefi a phentrefi. Roeddd neb yn gallu cael caniatad ond bobl lleol. Yr amcan oedd i greu marchnad newydd gyda phrisiau is - a gweithiodd y system yn dda. Ond doedd y Swyddfa Cymreig yng Nhgaerdydd ddim yn hapus, ac wrth gwrs, roedd rhai o bobl lleol yn cymryd fantais. Nawr mae'r system ym Mhowys rhy gymleth a dydy e ddim yn weithio'n dda.

Dw i'n falch i glywed mae Cymuned isso dechrau trafodeaeth gwliedyddol am y mater hwn ac edrych ar hyn sy'n digwydd yn Lloegr. A dw i'n edrych ymlaen i gwrdd a Aran i glywed beth digwyddodd mewn cyfarfod Cymuned heddiw - a ddysgu mwy am y syniadau Cymuned i helpu pobl ifanc lleol cael gafael a tai yn eu ardal..

2007-03-15T13:39:00.000-07:00

Lowts yn Cambihafio yn HQ

Dw i'n mwynhau darllen colofn Rod Richards yn Golwg bob wythnos. Ond dw i ddim yn siwr beth i feddwl wythnos yma. Mae Rod yn son am lowts yn Twickers.

Aeth Rod i HQ i weld y gem rhwng LLoegr a Ffrainc. Aeth pethau yn iawn tan aeth e i'r toiled yn ystod y gem. Roedd pobl yn drewi o champagne, ysgrifenodd Rod, ac yn piso mewn basin molchi. Roedd hyn yn anerbyniol i Rod - achos roedd bod llefydd iawn ar gael i'r lowts gwneud hyn. Mae piso mewn basin molchi yn iawn pan mae ciw!

Dwi'n cofio sefyll yn y terraces yn yr hen Parc yr Arfau a gwelais i rhywun yn trio piso yn fy mhoced. Ro'n i'n lwcus iawn i sylwyddoli yn hyn oedd e'n wneud cyn iddo fe dechrau y busnes. Dw i ddim eisiau dweud yn union beth digwyddodd - ond roedd ei fwts yn llawer mwy wlyb na fy mhoced ac roedd e ddim yn teimlo yn dda yn ystod gweddill y gem. Wrth gwrs, y lle gorau i weld y gem ydi eistedd ym mocs BBC a S4/C. Does dim llawer o lowts yna.

2007-03-15T12:23:00.000-07:00

Yn ol i Gyneifio

Dw i wedi bod yn ystyried beth i wneud ar ol y 4ydd o Fai, os bydda i'n colli fy sedd yn y Cynulliad. Ar ol darllen Golwg heddiw, dw i'n gwybod. Bydda i'n dechrau cyneifio eto.

Mae'n edrych fel bydd y cneifwyr o Seland Newydd yn aros gartref eleni oherwydd bod Y Canghellor, Gordon Brown, yn bwriadu eu trethi nhw gormod. Bydd hwn yn handi iawn i fi. Does dim llawer o bobl yn gwybod hyn, ond dw i'n dipyn o gneifwr. Pan ro'n i'n ddyn ifanc yn fy arddegau, ro'n i'n mynd allan fel contractwr i gneifio o gwmpas y lle yn Sir Drefaldwyn. A dw i dal yn gallu gwneud y swydd tn iawn.

Ro'n i ar y llwyfan yn y Sioe Frenhinol yn Llanfair y Muallt pum mlynedd yn ol, a chyneifiais i tair dafad mewn pedair muned. Felly, cofiwch - os bydd defaid gyda chi sy angen gael eu cyneifio ar ol Mis Mai, ffoniwch fi os na bydd pethau yn weithio allan yn yr etholiad.

2007-03-08T12:56:00.000-08:00

Pwy ydi Mike German

Dw i wedi dysgu o'r cylchgrawn, Golwg wythnos yma does neb o gwbwl yng Ngheredigion yn gwybod mai Mike German yr arweinydd y Democratiaid Rhydfrydol. Mae hwn dipyn od, oherwydd bod Democratiad Rhydfrydol, Mark Williams yr Aelod Seneddol sy'n cynrychioli yr ardal yn San Steffan. Daeth y gwybodaeth hyn allan mewn pol piniwn ar BBC wythnos diwetha. Rhaid i mi gyfadde does dim llawer o bobl yn gwybod pwy sy'n arwain Plaid Cymru neu'r Blaid Geidwadol chwaith. Dydy Ieuan Wyn Jones a Nick Bourne ddim yn enwog iawn yng Ngheredigion.

Mae absonoldeb gwybodaeth am yr etholiad sy'n digwydd ym Mis Mai yn broblem i bob un ohonon ni sy eisiau y Cynulliad bod yn llwyddiannus. Mae yr un pol piniwn yn dweud dydy ddim llawer o bobl yn bwriadu pleidleisio yn yr etholiad. Y cwestiwn mawr ydi sut i newid agwedd popl Cymru, yn enwedig pobl ifanc tuag at y Cynulliad.

Yr unig ffordd mae Golwg yn awgrymu ydi dweud jocs anaddas - fel Rhodri. Pa fath o farn ydi hwn. Nesa, bydd y cylchgrawn yn awgrymu bod yn syniad da i gyrraedd yn hwyr i gwrdd a'r Frenhines. Neu mynd i siarad am Ryder Cup yn well na mynd i gofio pobl a chollodd eu bywydau yn y D Day landings. Na. Mae'r cyfrifoldeb ar y gwleidyddion ar y blaidiau i godi eu gem. Dw i ddim yn credu mai llawer o bobl yn gwybod bod Mike German yn arwain y Democratiaid Rhyddfrydol yn Sir Drefaldwyn. Mae pawb yn credu bod Lembit Opik yn arwain y Blaid.

2007-02-15T13:50:00.000-08:00

Ydi'r pwer niwclear yn anochel?

Ron i'n gwrando ar Prif Weinidog, Tony Blair yn siarad ar y Newyddion heno. Fel arfer, dw i'n troi'r teledu i ffwrdd os byth Blair arno fe - ond heddiw, ron i eisiau gwybod beth oedd ei ymateb i'r sylwadau'r Barnwr, Mr Ustus Sullivan ar ymgynghoriad y Llywodraeth ar ffodd ymlaen i bwer nuclear. Roedd y Barnwr wedi disgrifio y gynghoriad fel "proses annheg" ac "yn gamarweiniol". Roedd y sylwadau yn ergyd enfawr i'r cynlliniau y Llywodraeth. Nawr, bydd rhaid i'r Llywodraeth cynnal ymgyngoriad newydd.

Ond yr ymateb Tony Blair? Dim problem! Dim ond cwestiwn o broses ydi e. Fydd dim newid yn yr amserlen na'r cynlliniau y Llywodraeth o gwbl. Dim ots yr hyn mae Mr Ustus Sullivan yn ei ddweud. Dim ots yr hyn mae'r pobl Brydain yn meddwl. Bydd rhaid i ni gael gorsafoedd niwclear newydd - a dyna diwedd y dadl, yn ol Tony Blair. Yn anffodus, mae posibilrwdd bod y Prif Weinidog yn gywir y tro 'ma.

Drwgdybiaeth ydi fy nheimlad tuag at pwer niwclear - ble mae'r wastraff niwclear yn mynd. Ac roeddwn i'n teimlo fel na tuag at LNG yn Sir Benfro hefyd. Ond dw i wedi derbyn does dim opsiwn heb gael LNG ac mae'n edrych mwy debygol bob dydd bydd pwer niwclear yn anochel hefyd. Bydd neb yn barod i dderbyn y goleadau yn mynd allan. Maen amlwg bod Tony Blair wedi penderfynnu yn barod beth bynnag.

2007-02-08T17:21:00.000-08:00

'Pawb a'i Farn' Heno

Hanner awr wedi un yn y bore a dw i newydd gyrraedd adre' ar ol ymddangos ar 'Pawb a'i Farn' yn Y Bontfaen. Heno oedd yr ail dro i fi ymddangos ar y rhaglen fel gwestai a rhaid i mi ddweud roedd y sioe llawer mwy haws na'r tro cynta. Mwynheuais bod ar y panel heno, oherwydd dw i'n admygu panelwyr eraill. Roedd Adam Price, AS Plaid Cymru a Carwyn Jones, AC Lafur yna. Weithiau wrth gwrs, dw i ddim yn cytuno a'r hyn mae nhw'n ei ddweud ond rhaid i mi gyfadde maen nhw'n wleidyddion trawiadol. Roedd arbenigydd gwleidyddol, Non Gwilym oedd y pedwerydd aelod ar y panel ac mae llawer o parch gyda fi tuag at ei barn hi hefyd

Roedd un cwestiwn heno ar Irac, un ar Fliw Adar, un ar prescripsiwnau am ddim ac un ar newid hinsawdd. Roedd cwestiwn ar Irac yn berffaith i Adam wrth gwrs, ond yn annodd iawn i Carwyn ar ol y ffordd y mae Rhodri Morgan wedi ateb yr un cwestiwn yn y gorffenol. Pan ron i'n ateb y cwestiwn ar Fliw Adar, do'n i ddim yn gwybod bod cysylltiad rhwng twrcwn yn Hwngari a thwrcwn yn Holton wedi cael ei cadarnhau. Taswn i wedi gwybod, baswn i wedi bod mwy beirniadol o'r Llywodraeth. Mae'n ymddangos mai problem 'biosecurity' ydi e - ac mae hyn yn fater i'r Llywodraeth. Roedd Non yn fantastic ar y cwestiwn o brescripsiwnau a chollodd Carwyn ag Adam y dadl. Doedd y cynylleidfa ddim yn dwp chwaith. Roedd y mwyafrif yn cytuno a Non. Mae pobl yn gallu gweld llwygrwobrwy pan mae'nos bydd rhy amlwg.

Bob tro dw i'n ymddangos ar y cyfryngau, dw i'n trio defnyddio geiriau newydd. Roedd tri gair newydd heno. Defnyddiais i 'dadwneud' a 'hunangyflogedig' ac 'amhoblogrwydd' am y tro cynta - triawd dda iawn. Gobeithio bydda i'n cael gwahoddiad i ymddangos ar 'Pawb a'i Farn' rhywbryd eto yn y dyfodol agos.

2007-01-28T14:07:00.000-08:00

Polisi Newydd Yng Nghwynedd

Gwelais i Richard Parry Hughes ar Manifesto heddiw yn son am bolisi cynllunio newydd yng Nghwynedd. Yn ol Arweinydd y cyngor, bydd rhaid i unrhyw datblygyddion sy eisiau codi tai neu adailadau eraill sicrhau nad yw'r datblygiadau yn niweidio'r Iaith. Mae'r polisi hwn yn codi llawer o bryderon. Bydd yn diddorol iawn i mi weld pa effaith bydd y polisi yn gael dros y blynyddoedd nesa'. Wrth gwrs, bydd yr effaith yn dibynnu ar y ffordd y bydd y Cyngor yn gweithredu'r polisi.

Dw i'n cytuno bod e'n resymol i gynghorwyr ystyried yr effaith bydd y datblygiadau yn cael ar yr Iaith, a dw i'n fodlon gweld cyfrifoldebau rhesymol yn eu caniatad cynllunio. Ond dw i ddim isho gweld busnesau yn mynd i rywle arall oherwydd ofn polisi newydd. Os na fydd yr Awdurdod yn gweithredu polisi yn sensitif bydd posibilrwydd atal twf economaidd yng Nghwynedd - a bydd hwn yn gorfodi mwy o bobl ifanc i symud allan o'r Sir i gael gwaith. Bydd hyn yn niweidio'r Iaith mwy na'r hyn oedd yn digwydd o'r blaen.

2007-01-27T13:38:00.000-08:00

Rhaid i ni gefnogi Tir Mynydd

Dw i'n cefnogi'r 'Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar' - ond yn anffodus, dw i'n ffindio fy hun ar ochr arall y ffens ynglyn a chynllun Tir Mynydd i ffermwyr yr ucheldir. Dw i'n deall yn iawn y rheswm pam y mae Gymdeithas yn erbyn gweld mwy o arian yn mynd i mewn i'r cynllun yma. Mean nhw'n gwybod bydd llai o arian yn mynd i'r cynlluniau eraill fel Tir Gofal a Tir Cynnal, cynlluniau gyda'u nod i gefnogi yr amgylchedd.

Ond roedd bob un o'r wrthbleidiau, yn ystod y trafodaethau ar Gyllideb Terfynol y Cynulliad Mis Rhagfyr diwetha, yn galw am fwy o arian tuag at Gynllun Tir Mynydd. Bydd cyfrifoldeb ar y Pwllgor yr Amgylchedd, Cynllunio a Chefngwlad i benderfynnu o ble bydd yr arian yn dod, a dyn ni'n mynd i drafod y pwnc yma ar 7fed o Chwefror. Bydd rhaid i fi, fel Cadeirydd, dderbyn yr hyn sy wedi dod allan o benerfyniadau arweinyddion y gwrthbleidiau.

Dw i'n siomedig iawn gyda'r y syfyllfa yma. Dw i ddim eisiau torri nol ar yr arian Tir Gofal a Tir Cynnal oherwydd mae cynlluniau hyn yn gwneud gwelliannau sydd o fudd i'r amgylchedd. Ond dyn ni wedi addo bydd yr arian ar gael i Gynllun Tir Mynydd yn codi - addewid yw addewid. Yr hyn dw i eisiau gweld wrth gwrs ydi mwy o arian, ond mae'r 'Trysorlys' wedi dweud 'Na' yn barod. Bydd cyfarfod y Pwllgor ar y 7fed o Chwefror yn un annodd iawn.

2007-01-27T11:55:00.000-08:00

Papur Dyddiol Cymraeg

Oes digon o ddiddordeb mewn papur dyddiol Cymraeg? Mae 'Hen hac' wedi bod yn siarad a'r cylchgrawn, Golwg wythnos 'ma a thaflu amheuaeth ar y syniad. Mae e'n dweud bod "diffyg ddiddordeb ymysg y Cymry". Mae amheuaeth gyda fi hefyd. Fel yr 'hen hac', baswn i wrth fy modd yn gweld papur dyddiol yn cael ei chyhoeddi - ond dw i ddim yn gallu gweld papur dyddiol yn gwneud elw na llwyddiant. A fydd papur dyddiol sy'n dibynnu ar grantiau ddim yn gallu para. Mae'r 'hen hac' eisiau aros yn ddienw ond dw i'n barod i ddweud fy marn i yn cyhoeddus.

Dros y blynyddoedd diwetha dw i wedi cwrdd a Ned Thomas mwy nag unwaith i drafod y syniad yma o bapur dyddiol, a dw i wedi bod yn gefnogol iawn tuag at y syniad. Ond dw i'n credu bod y byd wedi symud ymlaen. Mae pobl yn siarad gyda'i gilydd ar blogs heddiw ac yn edrych ar y 'Newyddion' ar y we. Dw i wedi stopio gwilio y Newyddion fy hun. Nawr, dw i'n gwilio am hyn sy wedi digwydd 'ar lein'. Mewn gwirionedd, a bod yn realistig, does dim digon o bobl yn barod i brynu papur dyddiol Cymraeg.

Darllenais i yn Golwg bydd 'Y Byd' allan cyn diwedd yr haf. Gawn ni weld!. Gobeithio. fydda i'n anghywir - a bydd dim synwyr os bydd Ned ar y ffon. Ond rhaid i mi ddweud wrtho fe, dw i'n credu bod y byd wedi symud ymlaen ac mae cyfle wedi mynd.