Penblwydd degfed datganoli

Mae pawb wedi bod yn dathlu penblwydd degfed datganoli heddiw, a dw i wedi bod yn cofio yr hyn rown i'n gwneud ar y daunawfed o Fedi 1997. Rown i yn y cyfrif swyddogol y refferendwm yn Llandrindod Wells. Roedd deg ohonyn ni yn erbyn datgonoli yna, a deg arall o blaid, i sicrhau bod dim byd allan o ei le yn y cyfrif.

I ddechrau, yn fuan ar ol dechrau cyfrif y blaidleisiau, roedden ni i gyd yn disgwyl y refferendwm dweud Na. Ond ar ol awr, roedden ni'n rhagweld buddigoliaeth i gefnogwyr datganoli. Roedden nhw'n dechrau gwenu. Awr arall, ac roedden nhw'n disgwyl colli eto. Pedwar o'r gloch yn y bore a ddaeth canlyniad o Gaerfyrddin. Stoppiodd cefnogwyr datganoli yn crio a dechrauon nhw'n dawnsio a ddathlu. Roedd llawer o hapusrwydd yn Llandrindod.

Rowddwn i yr un o'r ochr yn erbyn datganoli yna. Roedd y naw arall wedi mynd adref, meddwl roedd ein ochr wedi ennill. Tipyn o sioc yn y bore! Penderynnais i ymuno y dathliadau. Roedd Gwilym Fychan wedi dweud wrtho fi cyn y cyfrif roedd e'n credu rown i'n cefnogwr cyfrinachol. Dw i ddim eisiau dweud dim byd am hwn - hyd yn oed heddiw. Ond rhaid i mi dweud, mwynhauais i y dathliadau.

Pan roeddwn i gyrru adref, penderfynnais i bydd datganoli y dyfodol yng Nghymru. Penderfynnais i hefyd bydd rhaid i'r Cynulliad newydd gael pwerau llawn i weithio yn effaithiol. Dw i ddim wedi newydd fy meddwl am hwn erbyn heddiw. Heb pwerau llawn dw i ddim yn credu bod y Cynulliad yn gweithio mor dda a dw i eisiau. Gobeithio bydd polisi i gynnal refferendwm i sefydlu Senedd fel yr un sy yn Yr Alban yn ein maniffesto i'r Etholiad Cyffredinol nesaf. Gawn ni weld.

Yr Arglwydd Elfyn


Wel, down i ddim yn disgwyl clywed Elfyn Llwyd galw am Plaid Cymru newid polisi o ran anfon aelodau ei blaid i'r Ty'r Arglwyddi. Ond mae llawer o bethau wedi newid. Er enghraifft, mae Plaid Cymru wedi neidio mewn gwely gyda Lafur. Roedd hwn sioc i fi. (Beth bydd y pleidleiswyr yng Ngheredigion yn meddwl am hwn?) Ond wrth gwrs mae Elfyn tipyn hynach nawr. Mae'r 'ermine' yn edrych yn atyniadol. Mae'r feinciau yn edrych yn cyffyrddus. Bydd dim rhaid mynd allan chwilio am bleidlaisiau yn y dyfodol i gario ymlaen fel aelod clwb gorau yn y byd. Pob lwc Elfyn. Gobeithio byddet ti'n ennill dy freuddwyd. Rwyt ti'n headdu dipyn mwy amser i ymlacio. Gobeithio bydd aelodau dy blain yn edrych ar pethau trwy yr un llygaid a ti.

Yr Argwydd Roberts o Gonwy.

O'r diwedd, dw i wedi cael amser i sgifennu at yr Arglwydd Roberts o Gonwy heddiw, yn diolch iddo fe am y cyfraniad enfawr mae e wedi gwneud i Gymru ar Blaid Geidwadol dros y blynyddoedd. Safodd Wyn Roberts i lawr o'r wleidyddiaeth flaengar wythnos diwetha, pan ymddeolodd e o'r sefyllfa fel ein Llefarydd Swyddogol ar Meterion Cymrieg yn y Ty Arglwddi.

Rowddwn i wedi gweithio gyda Wyn dros y degawdau. Dw i'n gwerthfawrogi pa mor ddoeth oedd yr hen gwdihw. Yn amyl, roedd rhai o'i sylwadau yn unigryw ac yn annodd i ddeall. roedd rhaid i nabod e'n dda i wybod yr hyn oedd e'n dweud, weithiau! Ond mewn cyfeliad gyda Teili Griffiths ar S4C wythnos diwetha roedd Wyn yn siarad angyfredin yn glir, pan oedd e'n disgrifio gweidyddion a ddaeth yn amlwg yn y Blaid Geidwadol yn y nawdegau. Doedd e ddim yn hoff iawn o'u hunanoldeb a obsessiwn gyda dringo y polyn llithrig.

Os bydd Toris ifanc yn ofyn wrtha fi, pwy ydi siampl gorau iddyn nhw eu dilyn yn y byd gwleidyddol, dw i'n dweud Yr Arglwdd Roberts o Gonwy bob tro.

Pwy eisiau Deddf Iaith Newydd

Mae'n ymddangos bod gwleidyddion yng Nghymru i gyd eisiau gweld Deddf Iaith Newydd. Ond, yn ol pol piniwn BBC Cymru, dydy'r mwyafrif pobl Cymru ddim o blaid Deddf Newydd. Roedd dros 63% yn dweud na ddylai sefyllfa presenol newid.

Ond, wrh gwrs, mae'n dibynnu sut oedd y cwestiwn cael ei ofyn. Dwedodd Hywel Griffiths, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith, nad oedd y pol piniwn yn syndod iddo fe, oherwydd roedd y cwestiwn son am 'orfodi'. Basai'n disgwyl canlyniadau wahanol tasai cwestiwn cael ei aralleirio i gynnwys termau mwy cadarnhaol fel "Ydych chi'n cefnogi Deddf Iaith a fyddai'n sicrhau fod gwasanaethau yn cael eu darparu yn ddwyieithog". Neu "Ydych chi'n cefnogi Deddf Iaith fyddai'n rhoi hawliau llawn i bobl dderbyn gwasanaethau yn ddwyieithog". Tasai cwestiwnau cael eu gofyn fel hyn, mae Hywel yn disgwyl mwyafrif o blaid. Dw i'n cytuno a fe.

Dros y blynyddoedd diweddar, dw i wedi clywed lot o son am Deddf Iaith Newydd - ond dim lot o fanylion am beth bydd gwleidyddion eisiau gweld yn y Deddf. Wel, does dim pwynt gael Deddf newydd heb newid. Yn personol, dw i eisiau gweld cyfrifoldeb ar cwmniau mwya darparu gwasanaethau yn ddwyieithog.

Elin Jones - Merch Fantastic

Dw i'n falch iawn gweld roedd Elin Jones yn dal cefnogi y Glymblaid 'enfys' i'r diwedd. Pan roedd ei harweinydd, a chyd-aelodau yn 'botlo allan', ac yn rhedeg 'nol i Lafur, roedd Elin (a Gareth a Janet R a Dai) yn sefyll allan galw am yr enfys.

Y rheswm dw i'n mor falch gweld agwedd Elin ydy'r profiad gweithio gyda hi dros y dau Cynulliad cynta. Dros y tair blynedd diwetha, rown i a Brynle, Mick Bates o'r Lib Dems ac Elin yn gweithio fel glymblaid 'enfys' yn y Pwllgor Ymgylchedd, Cynllunio a Chefngwlad. Roedd e'n gweithio'n dda. Sawl gwaith, roedden ni'n gorfodi y Gweinidog ail feddwl. Dyna rheswm dw i'n credur oedd Elin, Mick a Brynle mor awyddus i weld Tories, Lib Dems a Phlaid Cymru yn creu llywodraeth. Ond roedd ei Phlaid ddim barod i wrando. Drieni.

Diwedd y ffordd i'r Glymblaid Enfys?

Dw i'n teimlo'n drist iawn wrth yscrifennu'r blog yma heddiw. Ond rhaid i mi gyfadde, mae'n edrych fel bod breuddwyd i gael glymblaid 'enfys' rhwng y Tories, Plaid Cymru ar Lib Dems yn y Cynulliad wedi dod i'r ddiwedd y ffordd. Wrth gwrs, bod posibilrwydd bydd aelodau cyfredinol un o'r ddau blaid yn wrthod cefnogi yr hyn mae Rhodri Morgan a Ieuan Wyn Jones wedi cytuno - ond dw i'n disgwyl bydd pwysau mawr arnyn nhw i dderbyn y cynllun yn eu cyfarfodydd ym Mis Gorffennaf.

Mae pawb sy'n darllen fy mlog yn gwybod rown i am gytundeb rhwng Plaid Cymru a ni. Dw i'n dal i gredu bydd rhaid i ni weithio gyda Phlaid Cymru os dy'n ni eisiau bod yn rhan o'r llywodraeth yng Nhymru. Dyna rheswm dw i ddim gallu gweld sens o gwbl yn beirniadu nhw'n ormodol. Rown i'n falch iawn gweld Nick Bourne yn cymryd yr un lein heddiw, ar ol iddo fe clywed y cyhoeddiad gan Plaid Cymru.

Ond rhaid i mi ddweud roedd ymateb Mike German, ar ran y Lib Dems yn hollol chwerthinllyd. Dwedodd Mike, bod bob blaid yn y Cynulliad wedi colli ymddiried ym Mlaid Cymru. Y gwir ydy, bod y plaidiau i gyd wedi colli ymddiried yn y Lib Dems. Dyna'r prif reswm dydy'r glymblaid enfys ddim wedi ennill y dydd.

Wrth gwrs, dydy pethau ddim wedi gorffen. Dydy'r ferch ddew ddim wedi canu eto - fel mae'n dweud yn Saesneg. Os bydd cynhadledd Llafur yn gwrthod y cytundeb, bydd posibilrwydd gweld glymblaid Lib/Lab yn codi allan o'r bedd. Oh dear. Plis, Arglwydd.

Sir Drefaldwyn yn Llundain

Es i allan ddoe i Gyfarfod Blynyddol Cymdeithas Sir Drefaldwyn yn Llundain. Cynhalwyd y cyfarfod yn Gregynog, ger Tregynon yn yr hen sir. Roedd llawer o hen gyfeillion yna - fel TAV Evans a yr Argwydd Hooson a'i wraig. Ac roedd Llywydd y Cymdeithas, Sioned Bowen yna hefyd.

Mae llawer o bobl yn nabod Sioned o'i gwaith yn y byd addysg. Ac mae pawb yn y byd Cymreig yn cofio ei mam hefyd. Ei henw hi oedd Sioned Penllan. Ond y tro cynta i mi gwrdd a hi, Mrs Jones o Trenewydd oedd hi. Yn y saithdegau pan oedd fy nghwraig yn mynd i wersi Gymraeg gyda hi, doedd gen i ddim diddordeb mewn dysgu'r Iaith. Dw i ddim yn siwr pam. Efallai, roeddwn i'n rhy brysur ar y pryd - yn gwneud arian. Dysgais i'r Iaith ar ol dod yn Aelod o'r Cynulliad - wyth blynedd yn ol.

Roedd yr Arglwdd Hooson yn Aelod Seneddol dda iawn pan oedd e'n cynrychioli Sir Drefaldwyn yn San Steffan. Dw i ddim yn siwr beth mae e yn ei feddwl ar ol clywed fy mod i wedi dweud fy mod i eisiau ei ddilyn. Ni dywedodd e na finnau un gair am hyn yn ystod ein sgwrs ddoe.